21 november 2009

Ayarkhaan en Julia Charkova

Mondharp magie en liederen van Siberische amazones

Ayarkhaan en Julia Charkova

De mondharp is een van de oudste muziekinstrumenten: een klein instrument dat past in de palm van de hand. Het heeft een frame en een bewegende tong. De speler houdt het frame aan zijn mond en 'plukt' aan de tong, die een basistoon geeft. Het is de kunst van de speler om deze toon om te zetten in duizend verschillende timbres en subtonen, waarbij de mondholte gebruikt wordt om de trillingen te versterken en te laten resoneren. Door zijn eenvoudige constructie lijkt de mondharp makkelijk te bespelen, maar feitelijk vergt het jaren van studie en oefening voor je het niveau van virtuoos kunt bereiken. In de levende traditie wordt de mondharp vooral geassocieerd met sjamanistische en spirituele praktijken; hij wordt gebruikt in de communicatie met geesten, in het bijzonder door vrouwen.

Ayarkhaan

Het ensemble Ayarkhaan komt uit Sakha (Jakoetië), in Oost- Siberië. Hier maakt het traditionele Siberische sjamanisme nog steeds deel uit van het dagelijkse leven. Sakha is HET land van de mondharpmuziek. Mondharpkunst is dé nationale trots van het Sakha-volk.
Albina Degtyareva is waarschijnlijk de prominentste vrouwelijke mondharpspeler van Sakha. Zij begon in 1983 op de Staatsuniversiteit van Jakoetië en al in 1987 ging ze met de groep Algys op tournee in de USSR en Europa. Ze trad o.a. op tijdens muziekfestivals in Kazakstan, Noorwegen, Polen, Rusland en sleepte in haar eigen land vele prestigieuze prijzen in de wacht.
In 2007 verkreeg zij de titel 'Wereld Meester' tijdens het Kunst en Cultuur Festival in Seoel. In 2008 ontving zij de Alquimia Prijs en werd zij in Rusland uitgeroepen tot Etnisch Muzikant van het Jaar.
Haar mondharpspel onderscheidt zich door haar talentvolle creativiteit, individuele stijl, subtiele techniek en een sterk gevoel voor improvisatie. Zij beheerst tevens de oude wijze van volkszang – khabarha yryata, tanalai yryata (nasale, keel-, palatale zang). De sleutel tot Albina’s uniciteit ligt in haar genuanceerde delicate natuurgeluiden, imitaties van dierengeluiden en in vervoering brengende vibraties, die de luisteraar meenemen op een reis door de magische wereld van de Siberische taiga.
Bovendien is Albina ook dichteres en een bedreven kledingontwerpster. De kleding die tijdens het optreden wordt gedragen is door haar ontworpen.

In 2002 richtte zij het ensemble Ayarkhaan op om de muziek van Sakha verder te promoten. Over het algemeen zijn alleen vrouwen lid van het ensemble. De groep staat garant voor een adembenemend optreden en een krachtige stage appearance. Op dit moment is Ayarkhaan een trio. Hun show is samengesteld uit mondharpimprovisaties, traditionele liederen, sjamanistische vocale kunst en door Albina gecomponeerde liederen.

Julia Charkova

Julia Charkova (geb. 1987) is de dochter van de prominente Khakassische keelzanger/muzikant/instrumentenmaker Sergey Charkov. Toen zij met haar vader begon te zingen kwamen haar natuurlijke muzikale talenten al snel aan het licht. Zij leerde chatkhan (Khakassische citer) te spelen en khai (een vorm van keelzang die ongeveer te vergelijken is met khoomei uit Tuva) te zingen. Optredens van vader-dochter vonden onverwachte weerklank en binnen de kortste keren stond Julia op de podia van Wereldmuziek festivals in Engeland, Polen en Nederland. Zij is het bewijs dat de jonge generatie in Siberië de oude kunstvormen levend houdt. De Khakassen zijn een voormalig nomadisch volk van Oud-Turkse origine uit het zuiden van Siberië.
Julia zingt takhpakh (melodieuze liederen), fragmenten uit alyptykh nymakh (epische liederen) en speelt instrumentale stukken.
Een optreden van Julia in het voorprogramma van Ayarkhaan is ook een logische keuze: zij heeft een Sakha moeder en is sinds een aantal jaren studente van Albina Degtyareva.

Bezetting

Albina Dyagtereva  
Stepanova Vrvara  
Dyatchkovski Alexander  (mannelijke vervanger van zwangere vrouw)

Youtube